Loạt sút luân lưu: những điều cả nhà nên biết khi xem bóng

Khoảnh khắc cả phòng khách nín thở

Nhà tôi có thói quen tối cuối tuần quây quần trước chiếc TV thông minh để xem bóng đá. Có những trận hai đội đá hết 90 phút, rồi thêm hiệp phụ, vẫn không ai chịu thua. Đến lúc trọng tài gọi các cầu thủ ra chấm 11m, ông bà, bố mẹ và lũ trẻ đều im lặng hẳn.

Cũng chính những lúc ấy tôi nghe nhiều câu hỏi nhất. Sao lại không đá tiếp? Bàn thắng trong loạt này có tính vào tỷ số không? Vì thế tôi ghi lại vài ý đơn giản, để lần sau cả nhà xem cho đỡ lúng túng.

Luân lưu là gì và vì sao cần đến nó

Đá luân lưu là loạt sút từ chấm phạt đền, dùng để tìm ra đội đi tiếp hoặc đội vô địch khi trận đấu không thể kết thúc với một bên thắng. Nó thuộc về các trận loại trực tiếp, nơi bắt buộc phải có một đội ở lại và một đội dừng bước.

Ở giải đấu tính điểm theo vòng tròn, hòa là hòa, mỗi đội nhận phần điểm của mình nên không cần loạt sút này. Điều này giải thích vì sao bạn gần như chỉ thấy luân lưu ở các vòng knock-out của cúp quốc gia, cúp châu lục hay World Cup.

Khi nào trọng tài cho sút luân lưu

Trình tự phổ biến nhất khá dễ nhớ: hết 90 phút hòa nhau thì thi đấu thêm hai hiệp phụ, mỗi hiệp 30 phút theo cách nói trong bài tham khảo. Nếu vẫn chưa ai hơn ai, loạt sút mới bắt đầu. Một số trận có điều lệ riêng nên đi thẳng vào luân lưu mà không đá hiệp phụ.

Với các cặp đấu hai lượt, đi và về, câu chuyện phức tạp hơn một chút. Tùy điều lệ từng giải, người ta xét tổng tỷ số, có nơi còn xét thêm bàn thắng sân khách, rồi hiệp phụ nếu cần. Chỉ khi mọi cách vẫn hòa thì mới đến lượt các chấm 11m.

• Chỉ dùng ở trận cần phân định thắng thua, không dùng ở giải tính điểm.
• Thường đến sau hiệp phụ, nhưng có trận bỏ qua hiệp phụ theo điều lệ.
• Kết quả loạt sút chỉ quyết định đội đi tiếp, không cộng vào tỷ số chính thức.

Luân lưu có phải là penalty không

Đây là chỗ tôi hay phải giải thích nhất cho các con. Hai thứ cùng diễn ra ở chấm 11m nên rất dễ lẫn. Penalty là một quả phạt dành cho đội bị phạm lỗi trong vòng cấm ngay giữa trận, và bàn thắng từ đó được ghi vào tỷ số.

Còn luân lưu là cả một hình thức phân định thắng thua sau khi trận đấu đã khép lại. Nói gọn, penalty là một tình huống trong trận, luân lưu là cách chốt kết quả khi trận không có người thắng.

Diễn biến một loạt sút

Tung đồng xu và chọn khung thành

Trước khi bắt đầu, trọng tài chính tung đồng xu để chọn khung thành sẽ dùng cho cả loạt sút. Nếu thấy mặt sân hay điều kiện ở đầu đó ảnh hưởng đến chất lượng cú sút, trọng tài có quyền đổi sang khung thành khác. Lần tung đồng xu thứ hai quyết định đội nào sút trước.

Ai đứng ở đâu

Trên sân lúc này chỉ có một cầu thủ sút đối mặt với thủ môn đội bạn. Những người còn lại tập trung ở vòng tròn giữa sân, còn thủ môn đội đang sút đứng chếch bên ngoài khung thành. Thủ môn được phép nhảy, vung tay để đánh lừa người sút, nhưng chân không được rời vạch trước khi bóng được đá.

Cách tính thắng thua

Hai đội sút xen kẽ, mỗi đội năm quả. Quả nào vào lưới hợp lệ thì tính một bàn, và bàn này chỉ có giá trị trong loạt sút. Sau năm lượt, đội ghi nhiều hơn là đội thắng.

Nếu đủ mười quả mà hai đội vẫn bằng nhau, loạt sút kéo dài theo từng cặp. Các cầu thủ tiếp tục theo đúng thứ tự cũ cho đến khi một bên ghi bàn còn bên kia thì không. Đây là đoạn căng nhất, vì chỉ một cú trượt chân cũng đủ làm cả sân vỡ òa hoặc lặng đi.

Ai được phép ra sút

Huấn luyện viên là người chọn cầu thủ và sắp xếp thứ tự, sau đó báo cho trọng tài. Chỉ những cầu thủ đang có mặt trên sân khi trận kết thúc, kể cả hiệp phụ nếu có, mới đủ điều kiện. Trong một lượt sút, mỗi người chỉ đá một lần.

Trường hợp thủ môn bị chấn thương giữa loạt sút, đội đó có thể đưa thủ môn dự bị vào, miễn là chưa dùng hết quyền thay người trong trận. Nếu hết quyền, một cầu thủ khác phải đứng trong khung gỗ, chuyện này nghe hiếm nhưng không phải chưa từng nghĩ tới.

Vài cảm nhận của riêng tôi

Càng xem tôi càng thấy luân lưu không chỉ là chuyện kỹ thuật. Người sút phải giữ bình tĩnh trước hàng chục nghìn khán giả, còn thủ môn thì phải đoán đúng góc chỉ trong tích tắc. Với người xem, đó là phần thưởng và cả nỗi lo, vì không ai muốn đội mình dừng bước theo cách này.

Biết luật rõ ràng cũng giúp cả nhà bớt tranh cãi. Con tôi từng cho rằng bàn thắng trong luân lưu sẽ cộng vào tỷ số, giờ thì cháu đã tự giải thích lại cho ông bà. Nếu muốn xem thêm các trận có kịch bản như vậy, bạn có thể theo dõi lịch thi đấu để biết trận nào thuộc vòng loại trực tiếp, hoặc xem bảng xếp hạng khi giải còn ở vòng bảng.

Khi trận đang diễn ra, bạn có thể vào mục trực tiếp để cập nhật diễn biến. Sau trận, mục tin bóng đá thường có tường thuật lại các pha cứu thua và những quả sút làm nên kết quả. Nếu thích xem lại những khoảnh khắc đáng nhớ, hãy ghé highlights.

Tóm lại cho dễ nhớ

Luân lưu chỉ xuất hiện ở trận loại trực tiếp khi mọi nỗ lực trên sân đều bất phân thắng bại. Mỗi đội sút năm quả xen kẽ, kết quả không cộng vào tỷ số trận, và nếu vẫn hòa thì tiếp tục sút từng cặp. Chỉ cần nắm bấy nhiêu, buổi xem bóng của gia đình sẽ dễ chịu hơn hẳn.

Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.